Wiele osób starszych oraz z niepełnosprawnościami na co dzień zmaga się z przeszkodą, jaką są schody. Nawet kilka stopni potrafi stać się nie do pokonania dla kogoś o ograniczonej sprawności ruchowej – prowadzi to do zależności od innych lub rezygnacji z pewnych aktywności. Na szczęście rozwój technologii dostarcza skutecznych rozwiązań tego problemu. Jednym z nich są schodołazy osobowe – mobilne urządzenia, które pomagają w pokonywaniu schodów bez nadmiernego wysiłku i ryzyka. Dzięki nim przestrzeń staje się bardziej dostępna, a osoby o ograniczonej mobilności mogą odzyskać większą niezależność w poruszaniu się między piętrami budynków.
Czym jest schodołaz osobowy?
Schodołaz osobowy to przenośne urządzenie elektryczne służące do transportu osoby mającej trudności z samodzielnym wchodzeniem po schodach. Bywa ono określane także jako mobilny transporter schodowy lub schodołaz inwalidzki. Określenia te wskazują, że urządzenie zaprojektowano z myślą o seniorach oraz osobach z niepełnosprawnościami ruchowymi. Z wyglądu przypomina specjalny wózek albo niewielki podnośnik wyposażony w mechanizm umożliwiający wspinanie się po stopniach. W zależności od konstrukcji, urządzenie może mieć gąsienice (gumowe taśmy przesuwające się po krawędziach schodów) lub metalowe „nogi”, które kroczą po kolejnych stopniach.
Osoba korzystająca ze schodołazu siedzi albo na własnym wózku inwalidzkim przypiętym do urządzenia, albo na wbudowanym siedzisku schodołaza (w zależności od modelu). Urządzenie działa dzięki silnikowi elektrycznemu zasilanemu akumulatorem – oznacza to, że nie wymaga podłączenia do gniazdka w trakcie użycia. Schodołaz płynnie unosi lub opuszcza pasażera po schodach, eliminując potrzebę ręcznego dźwigania. Co ważne, nie trzeba go na stałe instalować przy schodach ani przeprowadzać żadnych prac budowlanych. Jest to sprzęt w pełni przenośny – po zakończeniu użytkowania można go złożyć i odstawić, aby nie blokował przejścia.
Jak działa i jak korzystać ze schodołazu?
W praktyce obsługa schodołazu osobowego jest dosyć intuicyjna. Przed rozpoczęciem transportu należy ustawić urządzenie u podnóża schodów i upewnić się, że akumulator jest naładowany. Osobę wymagającą pomocy sadza się wygodnie – albo na siedzisku zintegrowanym ze schodołazem, albo (w przypadku modeli do wózków) wjeżdża się wózkiem inwalidzkim na platformę czy rampę urządzenia i zabezpiecza go pasami. Następnie opiekun obsługujący schodołaz uruchamia silnik i za pomocą uchwytów kieruje maszynę w górę lub w dół schodów.
Specjalny mechanizm jezdny schodołaza – gąsienice albo „kroki” – płynnie pokonuje kolejne stopnie, wspinając się lub opuszczając w kontrolowany sposób. Nowoczesne schodołazy posiadają szereg zabezpieczeń: pasy bezpieczeństwa unieruchamiające pasażera, hamulce awaryjne, a nieraz również czujniki wykrywające kąt nachylenia schodów czy przeszkody. Dzięki temu zarówno osoba przewożona, jak i operator mogą czuć się pewnie podczas korzystania z urządzenia. Gdy schody zostaną już pokonane, schodołaz można w kilka minut złożyć na części (dla ułatwienia transportu) i schować. Sprzęt zmieści się np. w bagażniku samochodu osobowego, co pozwala łatwo przewozić go między różnymi lokalizacjami. Mobilność tego rozwiązania oznacza, że z jednego urządzenia można korzystać w domu, w budynkach użyteczności publicznej, a nawet na zewnątrz – wszędzie tam, gdzie napotykamy architektoniczne bariery w postaci schodów.
Rodzaje schodołazów osobowych
Na rynku dostępne są dwa główne typy schodołazów osobowych, różniące się sposobem działania i zastosowaniem. Wybór między nimi zależy od potrzeb użytkownika oraz warunków architektonicznych (rodzaju schodów, przestrzeni na klatce itp.).
Schodołaz gąsienicowy
Schodołazy gąsienicowe posiadają specjalne gumowe taśmy gąsienicowe, które przesuwają się po krawędziach stopni. Urządzenie tego typu ma długą bazę jezdną zapewniającą dużą stabilność. Schodołaz gąsienicowy idealnie nadaje się dla osób poruszających się na wózkach inwalidzkich – najczęściej posiada platformę lub uchwyty, do których mocuje się cały wózek z siedzącą w nim osobą. Niektóre modele zamiast platformy mają doczepiane krzesełko transportowe, ale głównym zastosowaniem wersji gąsienicowej jest przewożenie osób na wózkach.
Zalety schodołazów gąsienicowych to przede wszystkim wysoka stabilność i bezpieczeństwo podczas jazdy po schodach. Szerokie gąsienice mocno przylegają do stopni, zapewniając dobrą przyczepność nawet na stromych czy śliskich schodach. Tego rodzaju urządzenie potrafi przewozić osoby o większej masie wraz z wózkiem, a jego solidna konstrukcja gwarantuje płynne pokonywanie schodów bez gwałtownych ruchów. Schodołazy gąsienicowe sprawdzają się zarówno wewnątrz budynków (np. w domu, na klatce schodowej w bloku), jak i na zewnątrz – można ich używać przy wejściu do domu jednorodzinnego, urzędu, szkoły itp. Większość modeli można stosunkowo łatwo rozłożyć na dwie części, co ułatwia przenoszenie i przewożenie sprzętu.
Warto jednak pamiętać o pewnych ograniczeniach. Schodołaz gąsienicowy jest dość dużym i ciężkim urządzeniem, dlatego manewrowanie nim w bardzo wąskich czy krętych klatkach schodowych bywa trudne. Zazwyczaj nadaje się on jedynie do schodów prostych o minimalnej szerokości około 1 metra – na zbyt wąskich lub spiralnych schodach ten typ może się nie zmieścić. Ponadto obsługa schodołazu gąsienicowego wymaga obecności opiekuna. Druga osoba musi podpiąć wózek i sterować urządzeniem podczas wspinania się lub zjeżdżania ze schodów, asekurując przy tym pasażera. Ze względu na zaawansowany mechanizm oraz większe rozmiary, schodołazy gąsienicowe są też zazwyczaj droższe od modeli kroczących.
Schodołaz kroczący
Schodołazy kroczące działają na innej zasadzie. Zamiast gąsienic posiadają one specjalny mechanizm z wysuwanymi stopkami lub ramionami, które kolejno wspierają się na stopniach i unoszą urządzenie wraz z pasażerem krok po kroku. Taki schodołaz często ma wbudowane krzesło (siedzisko z oparciem i pasami) dla przewożonej osoby. Istnieją też modele kroczące, do których można dołączyć lekki wózek transportowy – pasażer przesiada się na ten wózek, który następnie zostaje podczepiony do schodołazu.
Zaletą schodołazów kroczących jest prostsza konstrukcja, co przekłada się na niższą cenę zakupu w porównaniu z wersjami gąsienicowymi. Urządzenia kroczące są zwykle bardziej kompaktowe – mają mniejsze gabaryty, dzięki czemu mieszczą się nawet na dość wąskich schodach. Dla opiekunów ważne może być też to, że schodołaz kroczący waży nieco mniej niż model gąsienicowy, co ułatwia jego przenoszenie w razie potrzeby. Co istotne, niektóre modele kroczące umożliwiają samodzielną obsługę przez osobę niepełnosprawną. Oznacza to, że jeśli użytkownik ma wystarczającą siłę w rękach i kontrolę nad tułowiem, może sam sterować urządzeniem (np. za pomocą pilota), choć w praktyce dla pełnego bezpieczeństwa zwykle i tak asystuje opiekun. Taka opcja daje poczucie większej niezależności – pozwala pokonywać schody bez ciągłego proszenia o pomoc.
Ograniczenia schodołazów kroczących wynikają przede wszystkim z ich mechaniki. Sprzęt tego typu można stosować tylko na schodach prostych o standardowych wymiarach stopni i umiarkowanym kącie nachylenia. Na bardzo stromych, krętych lub niestandardowych schodach schodołaz kroczący może sobie nie poradzić albo jego użycie będzie niewskazane. Trzeba też pamiętać, że użytkownik musi samodzielnie usiąść na urządzeniu – osoba z poważnymi zaburzeniami równowagi będzie potrzebowała pomocy przy wsiadaniu i zsiadaniu. W praktyce również ten typ schodołazu często wymaga pomocy opiekuna dla pełnego bezpieczeństwa. Schodołazy kroczące bywają także nieco mniej stabilne od gąsienicowych na bardzo nierównych powierzchniach, choć oczywiście spełniają wszystkie normy bezpieczeństwa. Mimo pewnych ograniczeń, modele kroczące stanowią świetne rozwiązanie dla wielu użytkowników – zwłaszcza tych, którym zależy na kompaktowych wymiarach urządzenia i niższym koszcie.
Zalety korzystania ze schodołaza
Wprowadzenie schodołazu osobowego do codziennego życia przynosi szereg korzyści zarówno dla osoby z ograniczoną sprawnością, jak i jej opiekunów. Najważniejsze zalety schodołazów osobowych to między innymi:
- Bezpieczne pokonywanie schodów – urządzenie znacząco zmniejsza ryzyko upadku lub potknięcia. Solidna, stabilna konstrukcja, pasy bezpieczeństwa oraz system hamulcowy sprawiają, że zarówno podczas wchodzenia, jak i schodzenia po schodach użytkownik pozostaje w stałej, bezpiecznej pozycji. To ogromna ulga zwłaszcza dla osób starszych, które obawiają się o własne zdrowie na stromej klatce schodowej.
- Większa niezależność – posiadanie schodołazu umożliwia osobie z niepełnosprawnością samodzielne dotarcie na wyższe piętro domu lub budynku. Senior czy użytkownik wózka może dostać się do sypialni, łazienki lub wyjść z domu bez konieczności proszenia kogoś o pomoc. Zwiększa to poczucie autonomii i poprawia komfort psychiczny, likwidując barierę, która wcześniej ograniczała swobodę.
- Odciążenie opiekunów – schodołaz przejmuje ciężką pracę związaną z dźwiganiem osoby po schodach. Opiekunowie nie muszą już ręcznie wnosić wózka inwalidzkiego ani pomagać podopiecznemu wspinać się krok po kroku, co chroni ich kręgosłupy i stawy przed przeciążeniami. Dzięki temu opieka nad osobą mającą trudności z poruszaniem się staje się mniej wyczerpująca fizycznie i bezpieczniejsza dla obu stron.
- Mobilność i wygoda – w przeciwieństwie do wind schodowych czy stałych ramp, schodołaz można w każdej chwili schować, przenieść lub przewieźć tam, gdzie akurat jest potrzebny. Gdy nie jest używany, nie zajmuje przestrzeni na stałe – można go przechowywać w garażu, schowku lub bagażniku samochodu. Urządzenie działa na akumulator, więc sprawdzi się nawet w miejscach bez dostępu do prądu. Taka elastyczność użytkowania sprawia, że schodołaz można zabrać ze sobą w podróż i korzystać z niego w różnych budynkach.
- Brak skomplikowanej instalacji – aby korzystać ze schodołazu, nie trzeba przeprowadzać kosztownych przeróbek w domu. Nie wymaga on montowania szyn ani żadnej ingerencji w konstrukcję schodów. Dla osób mieszkających w wynajmowanych mieszkaniach lub zabytkowych kamienicach (gdzie nie wolno instalować stałych urządzeń) schodołaz jest często jedynym dostępnym rozwiązaniem pozwalającym zlikwidować bariery architektoniczne.
Dla kogo jest schodołaz osobowy?
Schodołazy osobowe powstały z myślą o wszystkich, którzy z powodu stanu zdrowia mają trudności z pokonywaniem schodów. W praktyce urządzenia te sprawdzają się między innymi u:
- Seniorów – starsze osoby z osłabioną siłą mięśni i problemami z równowagą często boją się wchodzić po schodach z obawy przed upadkiem. Schodołaz zapewnia im bezpieczny transport na piętro i pozwala dłużej cieszyć się samodzielnością we własnym domu.
- Osób poruszających się na wózku inwalidzkim – dla ludzi z paraliżem nóg, po amputacjach czy chorobach uniemożliwiających chodzenie, schody stanowią barierę nie do pokonania bez pomocy. Zarówno schodołazy gąsienicowe, jak i kroczące otwierają takim osobom drogę do miejsc, które dotąd były poza ich zasięgiem (np. mieszkanie na piętrze, budynki publiczne bez wind).
- Pacjentów po urazach lub operacjach – osoby dochodzące do siebie po złamaniach kończyn, operacjach stawów (np. biodra, kolana) czy zabiegach kręgosłupa często przez dłuższy czas nie mogą obciążać nóg. Schodołaz pozwala im przemieszczać się między poziomami domu w okresie rekonwalescencji, bez ryzyka pogłębienia kontuzji czy narażania się na ból.
- Osób z chorobami neurologicznymi – schorzenia takimi jak stwardnienie rozsiane, choroba Parkinsona, dystrofia mięśni czy mózgowe porażenie dziecięce prowadzą do poważnych problemów z koordynacją ruchową i siłą mięśni. Dla takich pacjentów każda kondygnacja domu bywa wyzwaniem. Wykorzystanie schodołaza umożliwia im bezpieczne przemieszczanie się po schodach, niezależnie od postępu choroby.
Zakup czy wynajem schodołaza osobowego?
Decyzja o zaopatrzeniu się w schodołaz osobowy powinna uwzględniać zarówno potrzeby użytkownika, jak i kwestie finansowe. Cena nowego urządzenia waha się od kilku do nawet kilkudziesięciu tysięcy złotych – w zależności od modelu, udźwigu i dodatkowych funkcji. Jeśli schodołaz potrzebny jest tylko tymczasowo (np. na czas rehabilitacji po operacji) lub chcesz przetestować go przed podjęciem ostatecznej decyzji, dobrym rozwiązaniem może być wynajem schodołaza. Wiele firm oferuje wypożyczenie tych urządzeń na dni lub tygodnie, co pozwala skorzystać z ich funkcjonalności bez ponoszenia od razu pełnego kosztu zakupu. Inną opcją jest zakup używanego schodołazu – sprzęt z drugiej ręki bywa znacznie tańszy, a nadal efektywnie spełnia swoją rolę.
Warto również pamiętać o możliwości uzyskania wsparcia finansowego na likwidację barier architektonicznych. Osoby z orzeczoną niepełnosprawnością ruchową mogą ubiegać się o dofinansowanie zakupu schodołazu ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON) lub za pośrednictwem lokalnych instytucji (np. PCPR, MOPS). Takie dofinansowanie potrafi pokryć znaczną część kosztów, dlatego zdecydowanie warto z niego skorzystać, jeśli tylko mamy taką możliwość.
Jeśli zastanawiasz się, gdzie szukać odpowiedniego schodołazu, pomocą służy firma Horyzonty Bez Granic. W jej ofercie dostępne są różne schodołazy osobowe – zarówno nowe urządzenia renomowanych marek, jak i używane modele w dobrym stanie technicznym. Firma umożliwia również wypożyczenie schodołazu na określony czas. Co ważne, specjaliści z Horyzonty Bez Granic doradzają przy wyborze sprzętu najlepiej dopasowanego do potrzeb użytkownika oraz pomagają w dopełnieniu formalności związanych z dofinansowaniem. Dzięki temu każdy zainteresowany może znaleźć rozwiązanie, które uczyni jego otoczenie bardziej przyjaznym i pozbawionym barier.
Schodołazy osobowe to urządzenia, które realnie zmieniają życie osób z ograniczoną sprawnością ruchową. Ułatwiają codzienne funkcjonowanie, dają poczucie bezpieczeństwa i niezależności. Jeśli schody w domu lub miejscu pracy stanowią dla kogoś poważny problem, warto rozważyć inwestycję w taki sprzęt. Często okazuje się on najlepszym sposobem na odzyskanie swobody poruszania się i pełniejsze korzystanie z przestrzeni – bez barier i bez obaw.
