Krzesło ewakuacyjne – co to jest?

Krzesło ewakuacyjne to specjalistyczne urządzenie transportowe służące do szybkiej i bezpiecznej ewakuacji osób, które nie są w stanie samodzielnie zejść po schodach. Wyglądem przypomina niewielki wózek krzesełkowy: ma siedzisko z oparciem, podłokietniki, pasy bezpieczeństwa oraz uchwyty dla ratowników. Od zwykłego wózka inwalidzkiego odróżnia je jednak lekka, składana konstrukcja i mechanizmy umożliwiające pokonywanie schodów. Krzesło ewakuacyjne pozwala jednej lub dwóm osobom ewakuującym przetransportować np. osobę na wózku, seniora o ograniczonej mobilności czy kontuzjowanego pacjenta po stopniach w dół (a niektóre modele także w górę) bez użycia wind.

Budowa i działanie krzesła ewakuacyjnego

Typowe krzesło ewakuacyjne zbudowane jest z metalowej ramy (najczęściej aluminiowej) o wysokiej wytrzymałości, a jednocześnie niskiej wadze. Posiada składane siedzisko i oparcie, często wykonane z wytrzymałego tworzywa lub tkaniny łatwej do czyszczenia. Na wyposażeniu krzesła znajdują się pasy ewakuacyjne – przynajmniej jeden przy klatce piersiowej i jeden przy nogach – które służą do przypięcia ewakuowanej osoby, aby zapewnić jej stabilną pozycję podczas transportu. Krzesło jest zaopatrzone w kółka: małe obrotowe z przodu i większe z tyłu, co pozwala prowadzić je po płaskich nawierzchniach podobnie jak wózek. Główną innowacją jest jednak system umożliwiający pokonywanie schodów. W prostszych modelach są to specjalne płozy lub ślizgi z tyłu ramy, które przesuwają się po krawędziach schodów zmniejszając ryzyko zahaczenia. Bardziej zaawansowane krzesła ewakuacyjne posiadają mechanizm gąsienicowy – para taśm, które sunąc po stopniach działają jak hamulec i środek transportu jednocześnie. Obsługa krzesła polega na ustawieniu go z pasażerem przodem do schodów i odchyleniu do pozycji, w której albo płozy, albo gąsienice stykają się z krawędziami stopni. Następnie ratownik płynnie zsuwa krzesło w dół, kontrolując prędkość dzięki własnej sile i wbudowanemu hamulcowi. W razie potrzeby drugi ratownik może pomagać, trzymając dodatkowe uchwyty z przodu krzesła. Większość krzeseł ewakuacyjnych jest składana – po złożeniu zajmują niewiele miejsca, co ułatwia przechowywanie ich na klatce schodowej lub w schowku. Gotowość do użycia uzyskuje się w kilka sekund poprzez rozłożenie siedziska, wysunięcie uchwytów i sprawdzenie, czy pasy są gotowe do zapięcia.

Rodzaje krzeseł ewakuacyjnych

W zależności od konstrukcji i sposobu działania, można wyróżnić kilka typów krzeseł ewakuacyjnych:

• Krzesła ewakuacyjne ręczne – pozbawione napędu, wykorzystujące siłę grawitacji i obsługę ratownika. Mogą mieć proste płozy ślizgowe lub gąsienice pasywne. Zjazd odbywa się manualnie, a do wnoszenia po schodach potrzebna jest pomoc kilku osób. Charakteryzują się niską wagą i prostą konstrukcją.
• Krzesła ewakuacyjne z napędem elektrycznym – wyposażone w silnik i akumulator (schodołazy). Posiadają aktywne gąsienice, które mogą wspinać się po stopniach w górę. Dzięki temu jedno urządzenie umożliwia transport w obie strony, odciążając ratowników. Są jednak cięższe i wymagają ładowania oraz konserwacji.
• Krzesła ewakuacyjne do noszy – specjalne krzesła, które mogą pełnić rolę noszy (tzw. krzesełka kardiologiczne). Mają cztery uchwyty (dwa z przodu, dwa z tyłu) i służą głównie do przenoszenia pacjenta po równym terenie lub znoszenia przez zespół ratowników. Nie posiadają płóz ani gąsienic, więc cała praca spoczywa na sile ludzi.
• Inne urządzenia ewakuacyjne – choć nie są krzesłami, warto wspomnieć o materacach ewakuacyjnych i płachtach, które stosuje się alternatywnie do krzeseł, szczególnie dla osób niezdolnych do siedzenia. Dobrze zaplanowany system ewakuacji może łączyć różne typy sprzętu w zależności od potrzeb.

Zastosowanie krzeseł ewakuacyjnych

Krzesła ewakuacyjne znajdują zastosowanie w wielu miejscach i sytuacjach. Przede wszystkim są one standardowym elementem wyposażenia wysokich budynków użyteczności publicznej – urzędów, biurowców, szpitali, domów opieki, hoteli czy centrów handlowych. W obiektach tych przebywają osoby o różnej sprawności, więc na wypadek pożaru lub innego zagrożenia krzesło ewakuacyjne umożliwia ewakuację np. osób na wózkach czy z chwilowo ograniczoną mobilnością (kontuzje, ciąża itp.). Również szkoły integracyjne i uczelnie posiadające studentów z niepełnosprawnościami powinny dysponować takim sprzętem, by zapewnić wszystkim bezpieczne opuszczenie budynku podczas alarmu. Krzesło ewakuacyjne jest wykorzystywane nie tylko przez personel budynku – często pierwszymi, którzy się nim posługują, są strażacy lub ratownicy medyczni przybyli na miejsce zdarzenia. Mając do dyspozycji krzesełko, mogą sprawnie ewakuować poszkodowanego z wyższych kondygnacji np. podczas akcji gaśniczej. Urządzenie to bywa przydatne także w sytuacjach nieco mniej dramatycznych: np. gdy w budynku nastąpiła awaria prądu i windy nie działają, a trzeba znieść osobę schorowaną na dół (choćby do karetki) – krzesło ewakuacyjne rozwiązuje problem bez angażowania wielu osób do dźwigania. Podsumowując, wszędzie tam, gdzie istnieje choćby teoretyczne ryzyko konieczności szybkiego przetransportowania po schodach osoby o ograniczonej sprawności, krzesło ewakuacyjne jest nieodzowną pomocą.

Zalety korzystania z krzeseł ewakuacyjnych

Wprowadzenie krzeseł ewakuacyjnych do planów ratunkowych niesie ze sobą wiele korzyści. Najważniejszą jest poprawa bezpieczeństwa osób z ograniczoną mobilnością – zamiast chaotycznego znoszenia ich na rękach, co grozi wypadkiem, dysponujemy specjalnym urządzeniem stabilizującym pacjenta. Krzesło pozwala też znacząco przyspieszyć ewakuację: w czasie gdy jedna osoba z personelu wywozi niepełnosprawnego po schodach, pozostali ratownicy mogą równolegle pomagać innym, nie ma potrzeby angażowania kilku ludzi do jednego zadania. Urządzenia te zaprojektowano z myślą o trudnych warunkach – są niezależne od zasilania (modele ręczne), działają nawet w zadymieniu czy przy awarii prądu, więc stanowią pewny środek ewakuacji zawsze i wszędzie. Dla samych ewakuowanych użycie krzesła oznacza mniej stresu i dyskomfortu: siedzą w miarę wygodnie przypięci pasami, zamiast być przenoszonymi w ramionach czy na prowizorycznych noszach. Z punktu widzenia instytucji, posiadanie krzeseł ewakuacyjnych to także zwiększenie zgodności z przepisami i standardami dostępności – pokazuje dbałość o wszystkie grupy użytkowników budynku. Reasumując, krzesła ewakuacyjne stanowią nieocenioną pomoc: podnoszą sprawność akcji ratunkowych, zmniejszają ryzyko urazów wśród ratowników i ewakuowanych oraz zapewniają godniejsze traktowanie osób wymagających wsparcia. Wiele modeli jest uniwersalnych – można z nich skorzystać w budynkach o różnym charakterze, a ich obsługa jest na tyle prosta, że przeszkolenie personelu nie nastręcza trudności. Krzesła te w praktyce niejednokrotnie ratowały życie osobom, które bez takiego wsparcia nie miałyby szans na samodzielne wydostanie się z zagrożonego obiektu.

Rozmieszczenie i obsługa krzeseł ewakuacyjnych w budynku

Aby krzesła ewakuacyjne spełniły swoją funkcję, muszą być odpowiednio rozlokowane i obsługiwane przez przeszkolony personel. Zaleca się, by znajdowały się one na każdym piętrze budynku, najlepiej w pobliżu klatki schodowej – tam, gdzie będą używane. Często montuje się je na ścianie za pomocą specjalnych uchwytów lub przechowuje w szafkach opisanych znakami ewakuacyjnymi. Ważne jest oznakowanie miejsca przechowywania, tak by nawet osoba mniej obeznana z budynkiem mogła szybko zlokalizować sprzęt (stosuje się piktogramy przedstawiające krzesełko z napisami typu „Krzesło ewakuacyjne”). Obsługą krzeseł powinni zajmować się wyznaczeni pracownicy – np. członkowie zakładowej drużyny ewakuacyjnej albo pracownicy ochrony. Ich zadaniem jest w razie alarmu udać się po krzesło, rozłożyć je i dotrzeć z nim do osoby potrzebującej pomocy. Rozłożenie krzesła ewakuacyjnego jest zwykle intuicyjne (producent dostarcza instrukcję obsługi, często w formie obrazkowej naklejonej na urządzeniu), niemniej wymaga wcześniejszego przećwiczenia. Raz do roku lub częściej powinny odbywać się treningi, podczas których personel ćwiczy szybkie wyjmowanie krzesła z mocowania, prawidłowe rozkładanie i bezpieczne przewożenie na nim osoby. Regularna praktyka zapewnia, że w sytuacji realnego zagrożenia cały proces – od sięgnięcia po krzesło do ewakuacji poszkodowanego – przebiegnie sprawnie i bez zbędnej zwłoki. Ponadto należy okresowo kontrolować stan techniczny krzeseł – upewnić się, że pasy są nieuszkodzone, śruby dokręcone, a mechanizmy (kółka, hamulce, gąsienice) działają bez zarzutu.