Co to jest mata poślizgowa do transferu?

Mata poślizgowa do transferu (nazywana też czasem ślizgową) to prosta, ale bardzo skuteczna pomoc w przemieszczaniu pacjentów o ograniczonej ruchomości.

Zastosowanie maty poślizgowej

Maty poślizgowe wykorzystywane są głównie do przesuwania pacjentów w obrębie jednej powierzchni lub pomiędzy dwiema powierzchniami znajdującymi się blisko siebie. Klasycznym zastosowaniem jest poprawianie ułożenia chorego na łóżku – np. przesunięcie go wyżej pod zagłówek, gdy zsunie się w dół łóżka po dłuższym leżeniu. Dzięki macie opiekunowie mogą to zrobić, nie narażając swojego kręgosłupa na przeciążenia i nie powodując bólu u pacjenta. Inny przykład to transfer pacjenta z łóżka na sąsiednie nosze, wózek transportowy lub inny równoległy sprzęt – mata umożliwia płynne prześlizgnięcie chorego z jednej powierzchni na drugą przy minimalnym wysiłku. W warunkach domowych maty poślizgowe ułatwiają np. przesadzanie osoby z łóżka na wózek inwalidzki (jeśli ułożymy matę pod pośladkami i plecami, możemy delikatnie „wyciągnąć” pacjenta na wózek) lub odwrotnie. Służą też do korygowania pozycji pacjenta na fotelu czy w wózku – można lekko unieść i dosunąć osobę do prawidłowej pozycji siedzącej. Maty poślizgowe są niezastąpione przy opiece nad pacjentami ciężkimi, o dużej masie ciała, gdzie ręczne przesuwanie byłoby szczególnie trudne. Pozwalają także na sprawne przeprowadzenie ewakuacji lub zmiany miejsca pacjenta w sytuacjach awaryjnych. Ogólnie rzecz biorąc, mata poślizgowa znajduje zastosowanie wszędzie tam, gdzie musimy przesunąć osobę leżącą lub siedzącą o kilka czy kilkadziesiąt centymetrów w wygodny i bezpieczny sposób.

Rodzaje i budowa mat ślizgowych

Występuje kilka rodzajów mat poślizgowych, różniących się konstrukcją i sposobem użycia. Najczęściej spotkać można maty ślizgowe zamknięte (tunelowe) oraz maty ślizgowe otwarte. Mata zamknięta ma formę rękawa lub tunelu – jest to dwuwarstwowy materiał zszyty w kształt tulei. Taka konstrukcja sprawia, że dwie śliskie warstwy materiału przesuwają się względem siebie, co daje znakomity efekt redukcji tarcia. Matę zamkniętą podkłada się pod pacjenta, a następnie pociąga za zewnętrzną warstwę – wewnętrzna warstwa swobodnie ślizga się razem z ciałem chorego. Z kolei mata otwarta to pojedynczy płat śliskiego materiału (czasem z wszytymi uchwytami wzdłuż krawędzi). Można ją wsunąć pod pacjenta i chwycić za brzegi, aby przesunąć go wraz z matą. Niektóre maty otwarte wyposażone są w uchwyty dla kilku osób, co bywa pomocne przy przenoszeniu bardzo ciężkich pacjentów – kilka osób może równomiernie chwycić i przeciągnąć chorego. Materiały stosowane w matach poślizgowych to najczęściej nylon lub specjalne tkaniny powlekane, które mają ultra-gładką powierzchnię zmniejszającą opór. Często są one jaskrawo kolorowe dla łatwej identyfikacji i różnicowania rozmiarów (np. rozmiar maty oznaczony kolorem). Maty występują w różnych wymiarach – mniejsze (np. 60×50 cm) służą do przesuwania konkretnych partii ciała (np. sekcji biodrowej), duże (np. 100×200 cm) pozwalają podsunąć całego dorosłego człowieka. Niezależnie od typu, istotne jest, że maty ślizgowe są cienkie i giętkie, dzięki czemu można łatwo wsunąć je pod pacjenta, i pozbawione ostrych krawędzi, co chroni skórę przed urazem.

Technika użycia maty poślizgowej

Prawidłowe użycie maty poślizgowej wymaga pewnej koordynacji, zwłaszcza jeśli czynność wykonują dwie osoby. Jeśli chcemy przesunąć pacjenta na łóżku, rozpoczynamy od ułożenia go na plecach (o ile to możliwe) i zgięcia jego kolan (co zmniejsza tarcie i ułatwia ruch). Następnie opiekun (lub opiekunowie) wsuwają zrolowaną lub złożoną matę poślizgową pod ciało chorego – najlepiej poprzez delikatne przechylenie go na bok i umieszczenie maty pod pośladkami oraz plecami. Gdy mata jest na miejscu, osoba (lub osoby) stojące od strony, w którą chcemy przesunąć pacjenta, chwytają za matę (lub jej uchwyty) i na sygnał płynnym ruchem pociągają ją w pożądanym kierunku. Dzięki zredukowanemu tarciu ciało pacjenta przesuwa się razem z matą, bez dużego oporu. Ważne jest, aby ruch był równomierny – w przypadku dwóch opiekunów powinni oni skoordynować swoje działania, np. licząc „raz, dwa, trzy”. Jeśli trzeba przemieścić pacjenta na sąsiednie nosze lub wózek, ustawiamy tę powierzchnię jak najbliżej i na podobnej wysokości co łóżko, wsuwamy część maty pod pacjenta a resztę na docelową powierzchnię, po czym przesuwamy chorego spokojnym ruchem w bok. Należy dbać, by głowa i kończyny pacjenta były zabezpieczone i przesuwały się wraz z tułowiem – nie mogą pozostać z tyłu. Po zakończonym transferze ostrożnie wyjmujemy matę spod pacjenta, wysuwając ją metodą na „tunele” (przy macie zamkniętej) lub wyciągając płasko (przy macie otwartej). Istotne jest, by nigdy nie ciągnąć za samą skórę czy ubranie pacjenta – zawsze używamy do tego maty, co zapobiega urazom. Regularna praktyka z matą ślizgową pozwala opiekunom nabrać wprawy, dzięki czemu przesuwanie pacjenta staje się szybkie i niemal bezwysiłkowe.

Zalety korzystania z mat poślizgowych

Stosowanie mat poślizgowych przynosi liczne korzyści w opiece nad osobami niesamodzielnymi. Przede wszystkim, znacząco odciąża opiekunów – wiele czynności, które wymagały dużej siły (jak przesuwanie ciężkiego pacjenta po materacu), staje się możliwe do wykonania z minimalnym wysiłkiem. To z kolei przekłada się na mniejsze ryzyko kontuzji u personelu, zwłaszcza urazów kręgosłupa i przeciążeń mięśni. Z punktu widzenia pacjenta mata poślizgowa zwiększa komfort podczas transferu: ruch jest łagodniejszy, pozbawiony szarpnięć, a skóra nie jest narażona na bolesne tarcie o prześcieradło czy tapicerkę łóżka. Dzięki temu osoby chore mniej obawiają się samego procesu przemieszczania, co może mieć wpływ na ich samopoczucie i poczucie bezpieczeństwa. Ponadto, wykorzystanie mat ślizgowych pozwala na częstsze i łatwiejsze zmiany pozycji pacjenta, co ma bezpośrednie przełożenie na profilaktykę odleżyn – opiekunowie chętniej zmieniają ułożenie chorego, gdy nie wiąże się to z ogromnym wysiłkiem. Maty poślizgowe są też relatywnie niedrogie, lekkie i łatwe do utrzymania w czystości (większość można prać lub dezynfekować), co czyni je praktycznym wyposażeniem w każdym miejscu sprawowania opieki. Dodatkowym atutem mat ślizgowych jest ich prostota – nie wymagają zasilania ani skomplikowanej obsługi, dzięki czemu są zawsze gotowe do użycia i praktycznie bezawaryjne. Z uwagi na niewielkie rozmiary i wagę można je łatwo złożyć i zabrać ze sobą (np. podczas transportu pacjenta do innego miejsca), co zapewnia komfort i bezpieczeństwo transferów również poza stałym miejscem opieki. Ponieważ ruch z użyciem maty jest delikatny i w pełni kontrolowany przez opiekuna, pacjent ma poczucie większej godności – chory nie odczuwa gwałtownego szarpania ani bezwładnego przenoszenia, a to pozytywnie wpływa na jego stan psychiczny w trakcie opieki.